Chọn và tỉa trái trong giai đoạn nuôi trái non là thao tác quan trọng giúp cây phân bổ dinh dưỡng hợp lý, hạn chế trái méo, lép múi, nâng cao tỷ lệ trái đạt chuẩn thương phẩm và kéo dài tuổi thọ cây.

1. Thời điểm chọn và tỉa trái

• Việc chọn và tỉa trái được tiến hành khi cây đã đậu trái khoảng 15–20 ngày.
• Mục tiêu là loại bỏ trái kém chất lượng, đồng thời giúp trái còn lại phát triển đồng đều về kích thước và hình dạng.
• Quy trình tỉa thường được thực hiện 3 lần chính:

1.1 Tỉa lần 1

• Thời điểm: 3–4 tuần sau khi hoa nở và kết thúc trước giai đoạn trái phát triển nhanh ( vào khoảng tuần thứ 5).
• Đặc điểm trái: Kích thước bằng hạt mít.

1.2 Tỉa lần 2

• Thời điểm: 8 tuần sau khi hoa nở.
• Đặc điểm trái: Kích thước tương đương quả trứng gà.

1.3 Tỉa lần 3

• Thời điểm: 10 tuần sau khi hoa nở.
• Đặc điểm trái: Kích thước tương đương nắm tay.

2. Nguyên tắc chọn và loại bỏ trái

Những loại trái cần ưu tiên tỉa bỏ:

• Trái từ bông ra sau (không cùng cổ bông) vì tiêu hao dinh dưỡng mạnh, dễ gây rụng trái chính. Chỉ giữ lại nếu cây khỏe, tán lá sung sức và số lượng trái chưa đạt yêu cầu.
• Trái mọc trên cành yếu, hoặc cành phân nhánh không đủ khả năng nuôi trái.
• Trái mọc chen chúc trong chùm, cuống nhỏ, hình dạng méo mó, dị dạng.
• Trái bị sâu bệnh, tổn thương cơ học, hoặc không mang đặc trưng hình thái của giống.

3. Quy trình tỉa trái

Tùy vào tình trạng sinh trưởng của cây và đường kính cành, xác định số lượng trái phù hợp để đảm bảo sức nuôi của từng cành và toàn bộ cây.

• Lần 1:  Loại bỏ trái cuống nhỏ, mọc dày trong chùm, trái méo, sâu bệnh. Giữ lại khoảng 6–8 trái/chùm.
• Lần 2:  Tỉa bỏ trái cong vẹo, dị dạng. Giữ lại 3–4 trái/chùm.
• Lần 3: Loại bỏ trái không đạt tiêu chuẩn hình thái của giống, trái bị sâu, nấm hoặc trái xấu còn lại. Mục đích là tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển cơm, kích thước và hình dáng trái tối ưu.

4. Lưu ý kỹ thuật

• Nếu số lượng trái trên cây ít thì tỉa nhẹ tay, trái chùm, trái đầu ngọn vẫn để sau đó neo chống lại để hạn chế gãy cành. Trái méo nhẹ vẫn có thể giữ lại và bổ sung dinh dưỡng để chỉnh hình.
• Phân bố số lượng trái hợp lý trên từng cành và toàn cây nhằm hạn chế hiện tượng bỏ cành, suy cây sau thu hoạch.
• Trong trường hợp cây đang nuôi trái mà xuất hiện rụng trái, cần tỉa giảm số lượng trái để tập trung dinh dưỡng nuôi phần trái còn lại.
• Sau khi tỉa trái, phải duy trì chế độ bón phân và tưới nước hợp lý, đồng thời thường xuyên theo dõi và phòng trừ sâu bệnh để đảm bảo tỷ lệ đậu và chất lượng trái.

Kết luận
Áp dụng đúng kỹ thuật tỉa trái không chỉ giúp giảm áp lực sinh lý cho cây, mà còn đảm bảo trái phát triển đồng đều, đạt tiêu chuẩn về kích thước, mẫu mã và chất lượng cơm, góp phần nâng cao năng suất và giá trị thương phẩm của sầu riêng.

Giai đoạn nuôi trái, từ sau khi xổ nhụy đến khi thu hoạch, là thời kỳ then chốt quyết định năng suất và chất lượng sầu riêng. Quản lý nước, dinh dưỡng và phòng trừ sâu bệnh hợp lý sẽ giúp trái phát triển đồng đều, hạn chế rụng và đạt giá trị thương phẩm cao.

 1. Quản lý nước tưới: cây xổ nhụy thường kéo dài khoảng 7-10 ngày. Nếu không cung cấp nước sẽ làm cây thiếu nước, suy cây và rụng trái.

•  Trong thời gian xổ nhụy: không để cây thiếu nước kéo dài, đặc biệt mùa nắng. Duy trì “giữ ẩm bề mặt” bằng cách tưới sương nhẹ (20–30% lượng bình thường).
• Sau khi xổ nhụy dứt điểm: tăng dần lượng nước tưới mỗi lần 10–20% cho đến mức bình thường.
• Ví dụ lượng nước tưới thông thường: 50 lít/gốc → xổ nhụy: 10–15 lít/gốc → tăng dần 15–20 lít → 20–25 lít → trở lại 50 lít/gốc.
• Tưới tự động: Giảm thời gian mở van từ 60 phút → 10–15 phút (xổ nhụy) → tăng dần 20–25 phút → 30–35 phút → 60 phút.
• Lưu ý:
  • Thời tiết nắng gắt: có thể phun sương lên tán (trước 10h sáng hoặc 16–18h) để giảm nhiệt.
  • Nước tưới phải đảm bảo không nhiễm phèn, mặn.

 2. Quản lý dinh dưỡng

• Kỹ thuật “khiển đọt” trong chăm sóc sầu riêng giai đoạn nuôi trái cần được thực hiện đúng quy trình để đạt hiệu quả tối ưu. Theo đó, trước khi xổ nhụy, cây đã ra một đợt đọt mới và để lá trưởng thành hoàn toàn. Sau đó, khoảng 1–1,5 tháng cây mới ra đợt đọt tiếp theo. Thời điểm này, trái đã vượt qua giai đoạn rụng sinh lý hoặc chỉ rụng số lượng rất ít, giúp duy trì tỷ lệ đậu trái cao và ổn định.
• Về quy trình bón phân nuôi trái, áp dụng nguyên tắc cung cấp dinh dưỡng cân đối theo từng giai đoạn phát triển của trái, kết hợp phân gốc, phân bón lá và bổ sung trung – vi lượng để cây khỏe, trái phát triển đồng đều, hạn chế nứt gai và rụng trái. Với cách bón phân nuôi trái sầu riêng như sau:

 2.1 Bón gốc:

 – Phân NPK: sau khi xổ nhụy dứt điểm 7 ngày và định kì 7-10 ngày/lần. Theo nguyên tắc chia làm nhiều lần bón phân nuôi trái sầu riêng:

• Giai đoạn trái nhỏ (trái dưới 45 ngày tuổi giống Ri6 và dưới 60 ngày tuổi giống Moongthon). Cách bón theo công thức phân 3 số bằng nhau, kết hợp thêm phân bón trung – vi lượng.
• Giai đoạn trái lớn (khoảng 45 ngày trở lên ở giống Ri6 và khoảng 60 ngày trở lên ở giống Moongthon). Lúc này sẽ chuyển sang công thức phân bón NPK có hàm lượng Kali cao và Kali phải là dạng Kali Sulfat (K2SO4), tuyệt đối không bón Kalli đỏ (KCLO3).

 – Phân hữu cơ: Sau xổ nhụy 1–1,5 tháng bón hữu cơ vi sinh, hữu cơ công nghiệp để cây hấp thu nhanh, tránh dùng phân chuồng ủ hoai hay hữu cơ truyền thống vì thời gian phân giải lâu.

2.2 Phun qua lá:

• Được bắt đầu sau xổ nhụy 3–4 ngày, lặp lại 7 – 10 ngày/lần.
• Bổ sung trung – vi lượng: Ca, Bo, Mg, Zn, Cu, Fe, Mn…
• Phân bón lá: ưu tiên các dòng phân công thức 3 số bằng nhau như 20-20-20, 21-21-21…
• Phun đều toàn tán, ưu tiên mặt dưới lá và vùng trái.

3. Phòng trừ sâu – bệnh hại

Trong giai đoạn cây mang trái, cây dồn hết dinh dưỡng để nuôi trái nên sẽ khá suy yếu, sức đề kháng kém, dễ bị các loại sâu – bệnh hại tấn công

3.1 Sâu hại:

• Các loại sâu hại thường gặp như: xén tóc đục thân, mọt đục cành, sâu tấn công trái, rệp sáp, bọ cánh cứng… ngoài ra, vào mùa nắng nóng cần đặc biệt quan tâm và phòng ngừa nhện.
• Phòng ngừa sâu: ưu tiên các dòng thuốc trừ sâu sinh học gốc Abamectin hoặc Emamectin… hoặc các gốc thuốc hóa học có tính mát để tránh ảnh hưởng đến trái non.

3.2 Bệnh hại:

• Một số bệnh hại đáng chú ý như: bệnh cháy lá, xì mủ (thân, cành, gốc), nấm gây thối trái…
• Phòng bệnh: sử dụng các loại thuốc có chứa hợp chất kẽm và propenyl bisdithiocarbamate, Azoxystrobin + difenoconazole (phòng nấm hiệu quả), Metalaxyl, Metalaxyl + mancozeb, và các hợp chất gốc phosphonate (đặc trị các loại bệnh gây thối rễ, thối quả).
• Bổ sung dinh dưỡng phù hợp để tăng cường sức khỏe cho cây, hạn chế nguy cơ mắc bệnh.
• Thời điểm phun thuốc: phun định kỳ 10-15 ngày/lần để đảm bảo cây được bảo vệ liên tục.

Lưu ý quan trọng:

• Duy trì thời gian cách ly an toàn từ 15-20 ngày trước khi thu hoạch để đảm bảo trái không bị tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.
• Chọn thời điểm phun vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát để thuốc đạt hiệu quả tốt nhất.

Kết luận

Giai đoạn nuôi trái là thời kỳ quyết định năng suất và chất lượng sầu riêng. Quản lý nước hợp lý – bón phân cân đối – phòng trừ sâu bệnh kịp thời sẽ giúp cây khỏe, trái phát triển đồng đều, giảm rụng, đảm bảo mẫu mã đẹp và đạt giá trị thương phẩm cao. Nhà vườn nên theo dõi sát tình hình thời tiết, sinh trưởng của cây để điều chỉnh kịp thời, tối ưu hiệu quả sản xuất.

Trong canh tác sầu riêng, thụ phấn tự nhiên đôi khi không đủ để đảm bảo tỷ lệ đậu trái cao, nhất là trong điều kiện thời tiết bất lợi hoặc vườn thiếu côn trùng thụ phấn. Ngoài ra, vì hoa sầu riêng là hoa lưỡng tính, tuy có cả nhị và nhụy nhưng ít khi tự thụ phấn thành công.

Chính vì thế, kỹ thuật thụ phấn bổ sung đang ngày càng được áp dụng rộng rãi nhằm nâng cao khả năng thụ phấn chéo, từ đó tăng tỷ lệ đậu trái và mang lại những quả sầu riêng to đều, chất lượng cao.

1. Tại sao phải thụ phấn bổ sung cho hoa sầu riêng?

• Hoa sầu riêng cái nhận phấn vào khoảng 5 giờ chiều và có thể kéo dài đến sáng hôm sau, trong khi hoa đực thường tung phấn vào khoảng 7 giờ tối và kéo dài đến 11 giờ đêm.
• Do sự chênh lệch về thời gian nở, người trồng thường thực hiện thụ phấn bổ sung vào buổi tối, khi nhị đực đã tung phấn và nhụy cái vẫn còn khả năng nhận phấn.
• Thụ phấn bổ sung cho cây sầu riêng nhằm làm tăng khả năng đậu trái, giúp cây cho trái nhiều, mẫu trái đẹp và chất lượng ngon, năng suất cao.

2. Nguyên lý của thụ phấn hoa sầu riêng

•  Thụ phấn chéo là quá trình di chuyển hạt phấn đã chín của hoa này rơi trên đầu nhụy của hoa kia. Tại đây hạt phấn mọc ra ống phấn, xuyên qua vòi nhụy để đến noãn, tiếp tục quá trình thụ tinh và hình thành quả.
• Trái sầu riêng bị méo mó, biến dạng, không đều hộc là do quá trình thụ phấn diễn ra không hoàn toàn.

3. Cách thụ phấn bổ sung cho sầu riêng

• Dụng cụ: Chổi mềm, sợi mảnh như chổi nilon, chổi bông cỏ,…
• Cách thực hiện: Nhị hoa sầu riêng sẽ bung phấn từ 18h-22h, trong thời gian này nhà vườn dùng chổi mềm quét lăn đều xung quanh các chùm hoa để phấn hoa dính đều vào các đầu nhụy, cần nhẹ nhàng trách làm tổn thương hay gãy vòi nhụy, hại bông.

3. Lợi ích của thụ phấn bổ sung

•  Tăng tỷ lệ đậu trái: Hoa sầu riêng có tỷ lệ đậu trái tự nhiên khá thấp. Việc can thiệp thụ phấn bổ sung giúp tăng khả năng thụ tinh thành công, tăng tỷ lệ đậu trái, giảm rụng trái non.
•   Đảm bảo số lượng trái trên cây: Đặc biệt quan trọng với những cây đang cho trái lần đầu hoặc trong những mùa có thời tiết không thuận lợi.
• Cải thiện chất lượng trái: Trái được thụ phấn tốt thường phát triển đồng đều, ít dị dạng, hạt lép và có trọng lượng lớn.
• Tăng năng suất: Bằng cách tăng số lượng trái và cải thiện chất lượng, thụ phấn bổ sung giúp tăng năng suất và hiệu quả kinh tế cho người trồng.

 4. Một số lưu ý quan trọng

• Sau khi quét phấn khoảng 8-10 cây, cần thay chổi mới do nhụy hoa có tiết ra dịch mật, làm phấn hoa dính chặt vào chổi, không dám vào các nhụy khác được.
• Thời điểm nở hoa trên cùng một cây từ 7-10 ngày, vì vậy trong cùng 1 cây chỉ nên thụ phấn bổ sung 4-5 ngày liên tục khi hoa nở rộ nhất. Những hoa nào không được thụ phấn sẽ rụng đi sau 7-10 ngày.
• Để tăng khả năng đậu trái cho sầu riêng nhà vườn nên trồng nhiều giống khác nhau trong vườn để cây thụ phấn chéo, tỷ lệ đậu trái cao, hạn chế rụng trái non và kéo dài thời gian thu hoạch.
• Hạn chế phun thuốc trừ sâu trong quá trình hoa nở nhằm thúc đẩy hoạt động của côn trùng, gia tăng sự thụ phấn chéo. Phun các chế phẩm sinh học, chế phẩm vi sinh để phòng ngừa.
• Có thể kết hợp thụ phấn bổ sung với các biện pháp kỹ thuật khác như tỉa cành, bón phân để tăng hiệu quả.

Kết luận

Tóm lại, thụ phấn bổ sung là một kỹ thuật quan trọng và cần thiết để đảm bảo sự thành công trong việc trồng sầu riêng, giúp người nông dân đạt được năng suất và chất lượng trái như mong muốn.