Việc tưới nước lại cho cây sầu riêng sau giai đoạn xổ nhụy là một vấn đề không hề đơn giản. Nếu thiếu nước, trái non sẽ chậm lớn, còi cọc và dễ bị các loại sâu bệnh như rệp sáp hay nấm tấn công. Ngược lại, nếu cây hấp thụ quá nhiều nước đột ngột, dễ khiến cây bị “sốc nước”, dẫn đến tình trạng rụng trái non hoặc rụng cuống (thường gọi là rụng que diêm).
Để xác định xem cây sầu riêng sau xổ nhụy đang thiếu hay thừa nước, bà con có thể theo dõi các dấu hiệu sau:
1. Dấu hiệu cây thiếu nước:
Rốn trái: Nếu quan sát thấy phần rốn trái khô, có màu nâu và teo lại sát đáy trái, điều này cho thấy cây đang trong tình trạng thiếu nước nghiêm trọng.
Lá: Lá cây rủ xuống rõ rệt vào khoảng giữa trưa (từ 11 giờ đến 13 giờ), giống như đang “buồn ngủ”, là một dấu hiệu thiếu nước điển hình.
Cây tự thải bớt trái: Cây có thể tự rụng bớt trái để giảm lượng nước cần cung cấp.
2. Dấu hiệu cây thừa nước:
Hoa: Hoa nở không đồng đều, cánh hoa hoặc nhụy bị tổn thương, dễ rụng sớm.
Màu sắc hoa: Hoa có màu nhạt hoặc không đều màu, nhìn không tươi.
Mùi hoa: Một số bộ phận hoa có thể có mùi lạ hoặc mùi hôi nhẹ do độ ẩm cao.
Cuống trái: Cuống hoa hoặc cuống trái có dấu hiệu phình to bất thường.
Cây: Cây có thể bung đọt quá mức, gây mất cân bằng dinh dưỡng giữa sinh trưởng và nuôi trái.
Rụng trái non (rụng que diêm): nếu dư nước quá nhiều, cây có thể bị sốc, dẫn đến rụng trái non.
Lưu ý: Chỉ nên thực hiện tưới nhấp nước vào buổi sáng sớm. Tránh tưới vào buổi chiều vì nước lạnh có thể làm mát đột ngột phần gốc, dẫn đến sốc nhiệt và làm rụng trái non.
Sầu riêng sau xổ nhuỵ cung cấp đủ nước
Kết luận
Việc theo dõi và phát hiện kịp thời các biểu hiện thừa hoặc thiếu nước sau giai đoạn xổ nhụy sẽ giúp nhà vườn có biện pháp điều chỉnh tưới tiêu hợp lý, từ đó hỗ trợ cây sầu riêng phát triển khỏe mạnh và đậu trái đạt chất lượng.
Khoảng 5–7 ngày sau khi cây sầu riêng xổ nhụy thành công, hiện tượng rụng trái non hàng loạt (hay còn gọi là rụng que diêm) thường xảy ra. Đây là một quá trình sinh lý tự nhiên, phổ biến nhưng nếu không kiểm soát tốt, sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình phát triển và đậu trái sau này.
1. Vì sao sầu riêng bị rụng trái non sau xổ nhụy?
Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến dẫn đến tình trạng này:
1.1. Rụng sinh lý tự nhiên
Hiện tượng này xảy ra do chất lượng hạt phấn kém trong giai đoạn thụ phấn. Điều này thường bắt nguồn từ quá trình dưỡng bông không tốt hoặc việc tưới nước quá nhiều trong lúc xổ nhụy khiến hạt phấn bị loãng, dẫn đến tỷ lệ thụ tinh thấp, trái non không đủ điều kiện phát triển.
1.2. Cây ra đọt trong lúc xổ nhụy
Nhiều nhà vườn không kiểm soát tốt đọt non trong thời điểm xổ nhụy khiến cây tập trung dinh dưỡng cho đọt thay vì trái. Khi xảy ra cạnh tranh dinh dưỡng, cây sẽ ưu tiên nuôi đọt, dẫn đến trái non không được cung cấp đủ dưỡng chất và dễ bị rụng.
1.3. Thiếu hụt dinh dưỡng
Khi cây không được cung cấp đủ lượng phân bón phù hợp sau xổ nhụy, cây sẽ thiếu chất để nuôi dưỡng bông, lá và trái. Hệ thống rễ yếu hoặc phân bón không hợp lý khiến khả năng hấp thu dinh dưỡng kém, từ đó ảnh hưởng đến quá trình giữ trái.
1.4. Tác động từ sâu bệnh
Giai đoạn trái non rất nhạy cảm với sâu bệnh. Nếu không có biện pháp bảo vệ hiệu quả, sâu bệnh có thể tấn công trái và gây rụng hàng loạt nếu mức độ nghiêm trọng.
1.5.Yếu tố thời tiết bất lợi
Mưa lớn đột ngột hoặc sự chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm có thể khiến cây bị sốc nước, sốc nhiệt. Những thay đổi môi trường đột ngột làm cây không thích nghi kịp, dễ dẫn đến hiện tượng stress sinh lý và rụng trái non.
Sầu riêng rụng que diêm hàng loạt
2. Giải pháp giúp hạn chế rụng trái non (rụng que diêm)
Để giảm thiểu tối đa hiện tượng rụng trái sau xổ nhụy, Quý nhà vườn có thể thực hiện các biện pháp sau:
2.1. Kiểm soát cơi đọt chặt chẽ
Trong suốt quá trình dưỡng bông, đặc biệt là trước khi xổ nhụy, cần thực hiện kéo đọt, xử lý già hay chặn đọt để cây không phát triển đọt mới khi đang mang trái non. Điều này giúp cây tập trung hoàn toàn vào việc nuôi trái.
2.2. Tưới nước hợp lý
Duy trì lịch tưới ổn định 2–3 ngày/lần để cây không bị sốc nước, hạn chế rụng trái do điều kiện thời tiết thay đổi bất thường.
2.3. Bổ sung dinh dưỡng đúng thời điểm
Phun qua lá:
Sử dụng các dòng sản phẩm giàu Amino Acid, rong biển, vi lượng, Bo và Kẽm, Canxi để hỗ trợ cây chống stress, tăng độ chắc khỏe cho cuống trái, hạn chế nứt cuống và rụng. Nên lặp lại việc phun từ khi xổ nhụy xong cho đến 7–10 ngày sau.
Bón gốc:
Bổ sung phân hữu cơ giúp tăng cường hệ rễ, cải tạo đất khỏe, tăng khả năng hấp thụ dinh dưỡng. Kết hợp phòng ngừa nấm đất bằng thuốc tưới để bảo vệ bộ rễ luôn khỏe mạnh, tạo điều kiện tối ưu cho cây nuôi trái.
Sầu riêng sau xổ nhuỵ 7 – 10 ngày
Kết luận
Việc hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng các biện pháp kỹ thuật kịp thời sẽ giúp Quý nhà vườn hạn chế tối đa tình trạng rụng que diêm sau xổ nhụy. Đây là bước quan trọng trong quá trình chăm sóc sầu riêng để đảm bảo năng suất và chất lượng trái đạt cao nhất trong mùa vụ.
Giai đoạn sau khi xổ nhụy là thời điểm quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đậu trái, nuôi trái và năng suất cuối vụ. Việc phun thuốc và bón phân trong giai đoạn này cần được thực hiện đúng thời điểm, đúng kỹ thuật để tránh gây sốc cây và hạn chế rụng trái non.
1. Thời điểm và kỹ thuật phun thuốc sau xổ nhụy
Thời gian xổ nhụy kéo dài từ 5–7 ngày, tùy vào giống sầu riêng và cấu trúc phát hoa (một cổ bông hay nhiều cổ bông).
Trong giai đoạn xổ nhụy (hoa đang nở rộ), không nên phun bất kỳ loại thuốc hay dưỡng chất nào trực tiếp lên hoa để tránh ảnh hưởng quá trình thụ phấn và đậu trái.
Khi 80–90% số hoa trong vườn đã xổ nhụy hoàn toàn, có thể bắt đầu phun dưỡng chất hỗ trợ đậu trái và hạn chế hình thành tầng rời (nguyên nhân chính gây rụng trái non). Công thức khuyến nghị:
Amino acid + Canxi Bo + Combi (vi lượng tổng hợp)
Nếu có rệp sáp, bổ sung thêm thuốc trừ rệp sinh học (ưu tiên dòng thuốc mát).
Thời điểm phun thích hợp: Sáng sớm hoặc chiều mát. Trước khi phun, nên tưới nhẹ quanh gốc để cây không bị sốc và tăng hiệu quả hấp thu.
Cách phun: Phun ướt đều phần đầu diêm (trái non mới đậu), kết hợp phun nhẹ tán lá. Mục đích là cung cấp dinh dưỡng trực tiếp, giúp trái phát triển ổn định, hạn chế rụng sinh lý.
2. Bón phân sau xổ nhụy: khi nào là hợp lý và an toàn?
Việc bón phân cần được thực hiện vào đúng thời điểm sinh lý của cây để tránh gây sốc rễ và làm rụng trái non.
Thời điểm bón phân hợp lý nhất là sau khi xổ nhụy khoảng 15–20 ngày, lúc này:
Giai đoạn rụng sinh lý gần kết thúc.
Trái đã ổn định về số lượng và bắt đầu bước vào giai đoạn nuôi trái.
Việc bón phân ở thời điểm này được đánh giá là an toàn và hiệu quả nhất, tránh được tình trạng “sốc phân” gây rụng trái hàng loạt.
Lưu ý: Cây sầu riêng có khả năng dự trữ dinh dưỡng rất tốt, hoàn toàn đủ sức để nuôi trái trong 15 ngày đầu sau khi đậu. Ngoài ra, trong giai đoạn xổ nhụy và dưỡng trái ban đầu, Quý nhà vườn đã bổ sung dinh dưỡng thông qua các lần phun amino acid, canxi – bo, vi lượng…, hỗ trợ rất hiệu quả cho quá trình nuôi trái non.
Sầu riêng sau xổ nhuỵ 15 – 20 ngày
3. Một số kỹ thuật quan trọng
Tuyệt đối không phun thuốc trong giai đoạn hoa đang nở rộ. Nếu cần thiết, chỉ sử dụng thuốc sinh học có tính mát, và phun vào chiều mát.
Thường xuyên kiểm tra vườn, theo dõi tình trạng ra đọt (cơi lá). Nếu cây đi đọt mạnh trong giai đoạn nuôi trái sẽ gây cạnh tranh dinh dưỡng, là nguyên nhân phổ biến gây rụng trái non.
Tưới nước hợp lý: đảm bảo đủ ẩm, nhất là trong giai đoạn nuôi trái non. Tránh tưới quá nhiều gây úng hoặc sốc rễ.
Thời gian xổ nhụy và quy trình chăm sóc có thể khác nhau giữa các giống, vì vậy cần điều chỉnh linh hoạt theo thực tế từng vườn.
Kết luận
Sau khi xổ nhụy, cần phun dưỡng chất hỗ trợ đậu trái khi vườn đạt 80–90% hoa xổ, tránh phun khi hoa đang nở rộ. Bón phân an toàn nhất sau 15–20 ngày, khi trái đã ổn định, tránh gây sốc cây. Kết hợp đúng thời điểm phun thuốc, bón phân và kiểm soát đọt sẽ giúp hạn chế rụng trái non, nâng cao năng suất và chất lượng trái sầu riêng.
Giai đoạn xổ nhụy là thời điểm nhạy cảm và dễ gây “đau tim” nhất đối với người làm vườn. Bông sầu riêng lúc này rất dễ bị ảnh hưởng bởi thời tiết thất thường, đặc biệt là mưa trái mùa – điều kiện thuận lợi để sâu bệnh phát triển và gây hại.
Đồng thời, cây cũng đang đối mặt với “cuộc chiến nội bộ”: nếu đọt non phát triển mạnh thì trái non rất dễ bị rụng. Vì vậy, muốn tăng tỷ lệ đậu trái, giữ bông khỏe thì việc kìm đọt, làm già lá cần được thực hiện sớm, đặc biệt là trong điều kiện mưa kéo dài.
Bông bị rụng khi gặp thời tiết bất thường
Bước 1 – Bón Kali gốc để hạn chế đọt và tăng sức chống chịu
Khi trời mưa nhiều, độ ẩm cao khiến cây “sung sức” quá mức – đây là nguyên nhân làm đọt non bật mạnh và cạnh tranh dinh dưỡng với trái non. Để giảm tình trạng này:
Bón khoảng 500g phân chứa Kali – Canxi – Bo quanh gốc (trong tán cây), tận dụng độ ẩm đất để phân tan tự nhiên, không cần tưới lại nhằm tránh dư nước.
Kali giúp tăng tốc độ thoát hơi nước qua lá, làm mô tế bào dày và khỏe hơn. Canxi-Bo hỗ trợ cuống hoa cứng cáp, hạn chế rụng bông do thời tiết.
Nếu sau 5–7 ngày vẫn tiếp tục có mưa, có thể lặp lại một cữ bón để trung hòa lượng đạm tự do và kìm hãm đọt non tiếp tục phát triển.
Bước 2 – Chặn đọt đúng lúc để tập trung nuôi bông
Khi bông bắt đầu giai đoạn chuẩn bị xổ nhụy mà lá vẫn còn non, chưa già, cần can thiệp để làm già lá sớm, hạn chế dinh dưỡng đi vào đọt
Bước 3 – Tăng sức sống hạt phấn, hạn chế rụng bông do mưa
Dù bông có khỏe, mập, nhiều phấn đến đâu nhưng nếu gặp mưa vào đúng thời điểm xổ nhụy thì sẽ gặp nhiều bất lợi:
Mưa làm phấn bông bị kết dính, rơi xuống đất, giảm khả năng thụ phấn – thụ tinh.
Nước mưa làm loãng mật bông, khiến hạt phấn khó nảy mầm.
Để tăng cường khả năng đậu trái và giảm rụng bông trong thời điểm này:
Phun hỗn hợp: Canxi-Bo-Kẽm + Amino + Kali hữu cơ + Magie vào buổi sáng, hoàn tất trước 10 giờ để không ảnh hưởng đến quá trình bung nhụy và nở bông.
Đây là giai đoạn rất cần thiết để tăng cường lực phấn, bảo vệ bông trước khi thụ phấn.
Lưu ý trước khi xử lý bông:
Để cây phản ứng tốt với các biện pháp chăm sóc, cần đảm bảo cây ở trạng thái khỏe mạnh:
Không bị bệnh xì mủ, thán thư, rong rêu,…
Cây có ít nhất 2–3 cơi lá hoàn chỉnh
Thời tiết thuận lợi: có gió nhẹ, nhiệt độ phù hợp, không còn mưa.
Để đạt được hiệu quả tối ưu trong mỗi vụ sầu riêng, bên cạnh yếu tố đất đai và phân bón, kỹ thuật chăm sóc cũng đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt là quy trình xử lí ra hoa khi cây sầu riêng bước vào giai đoạn này.
Dưới đây là quy trình xử lý ra hoa sầu riêng mà chúng tôi đã tổng hợp, tích lũy qua nhiều năm kinh nghiệm và muốn chia sẻ để Quý nhà vườn có thể tham khảo và áp dụng:
1. Bón Lân gốc
– Thời điểm: bắt đầu vào tiết làm bông và khi cơ lá cuối cùng (cơi lá làm bông) đọt bắt đầu mở hết lá.
– Liều lượng bón: Tuỳ theo tuổi, sức khoẻ, độ lớn, độ xanh của cây mà dùng liều lượng thích hợp, trung bình là 100g/cây.
– Bón phân cho cây: Các loại phân lân có thể sử dụng như Văn Điền, Ninh Bình, Long Thành, …ngoài có thể sử dụng DAP + Kali.
– Cách bón: Bón khu vực dưới tán lá phạm vi 2/3 tán tính từ gốc ra ngoài.
– Lưu ý:
Trước khi bón lân cần dọn sạch cỏ rác dưới khu vực tán lá để bón Lân thẩm thấu xuống đất đạt hiệu quả cao.
Tưới nước thường xuyên cho lân tan hết 3-4 ngày tưới 1 lần. Tưới 3 lần thì ngưng tưới và cắt nước hoàn toàn.
2. Phun tạo mầm
– Phun tạo mầm lần 1:
Tùy theo cây đi đọt nhanh hay chậm vì căn cứ vào điều kiện thực tế của lá cây, thông thường là sau thời điểm bón phân gốc khoảng 10 – 15 ngày.
Các phân có thể sử dụng: phân bón có hàm lượng chất Lân cao (10-60-10, 10-55-10, Lân 86…) + phân bón có chứa chất Kali cao (7-5-44, 0-0-50…).
Liều lượng: Theo hướng dẫn trên bao bì.
Cách phun: Quan trọng phun ướt dạ cành, thân và mặt dưới lá.
Lưu ý:
Sau khi tạo mầm lần 1, quan sát biểu hiện cây và thời tiết thường xuyên kiểm tra dạ cành để xem có mầm hoa hay không (mắt cua).
Tùy số lượng nhiều hay ít, nếu chưa thấy xuất hiện mầm hoa thì phun tạo mầm lần 2 hoặc lần 3 phun như lần 1. Mỗi lần tạo mầm cách nhau 7 – 10 ngày.
3. Kéo bông, kéo đọt
– Khi mắt cua đã sáng và dài 2-3cm: tiến hành khiển đọt theo mắt cua (khắc phục tình trạng rụng hoa hàng loạt) thời gian từ khi cây ra mắt cua đến khi xổ nhụy từ 1,5 – 2 tháng (cần kích cho cây đi đọt sau khi mắt cua hoàn chỉnh).
Mắt cua sầu riêng sáng rõ hoàn toàn
– Trong thời gian này, Quý nhà vườn kết hợp vừa phân lá vừa bón gốc:
Bón gốc phân hữu cơ ổn định pH đất và cung cấp chất dinh dưỡng cho cây
Kích thích cây đi đọt bằng cách phun Gibberellin với nồng độ 10-15ppm hoặc kết hợp với các loại phân bón lá có hàm lượng đạm cao
– Tưới nước: bắt đầu tưới nước khi mắt cua ra dài 2-3cm.
Nếu tưới sớm khi mắt cua đang ra, chưa sáng rõ có thể dẫn đến tình trạng cây bị nghẽn bông, mắt cua bị đen trở lại và sẽ ra bông phướn hoặc lá.
Khi bắt đầu tưới lại, chỉ nên tưới sương nhẹ mặt đất, sau đó qua mỗi lần tưới tăng dần lượng nước thêm một ít, tưới 1-2 ngày/lần (tuỳ điều kiện từng vùng).
– Phòng bệnh: Kiểm tra vườn thường xuyên và chỉ tiến hành phun phòng bệnh trước khi làm bông và sau khi mắt cua đã ra hoàn toàn. Chú trọng phòng trừ nhện đỏ, rầy bông, rệp sáp.
4. Nuôi dưỡng bông
– Cần thiết bổ sung các nguyên tố trung lương và vi lượng để hình thành hạt phấn, tăng sức sống của hạt phấn và tạo độ dai chắc cho cuống hoa.
– Nên sử dụng phân bón lá và hạn chế dùng phân bón gốc vì dễ làm cây ra lá non ở các chùm bông, dinh dưỡng tập trung nuôi lá nên hoa nhỏ lại, cuống hoa dài, yếu ớt, ảnh hưởng đến việc đậu trái và nuôi trái của cây.
– Thời điểm phun: Khi nụ hoa đã hình thành rõ, bón thúc hoa và đọt phát triển.
– Lưu ý: Trong giai đoạn bông (trước khi xổ nhụy) sẽ qua 3 lần tỉa bông vì đây là bước rất cần thiết trong quá trình canh tác sầu riêng, chọn những bông khỏe và đủ sức đậu trái.
5. Cây xổ nhuỵ, đậu ngòi bút
– Hạn chế phun thuốc trừ bệnh hoặc thuốc hóa học trong giai đoạn này.
– Giữ cho đất khô ráo và không quá ẩm ướt: nên tưới nhẹ vào buổi sáng để cung cấp nước cho cây.
– Không nên bón hay dùng phân hóa học vào giai đoạn nhạy cảm này, cho đến sau xổ nhụy được 7-10 ngày thì có thể bón phân với các dòng phân 3 số đều để định hình trái.
Kết luận
Việc xử lý ra hoa sầu riêng là một công việc khá nhạy cảm và phức tạp, vì nó phụ thuộc vào điều kiện thực tế của từng cây, từng vườn, cũng như yếu tố thời tiết đặc thù của mỗi khu vực. Vì vậy, Quý nhà vườn có thể áp dụng các biện pháp khác nhau tùy theo tình hình cụ thể để đạt được những vụ mùa bội thu và thành công.
