Mùa mưa năm nay có xu hướng diễn biến thất thường, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển và lây lan của nhiều tác nhân gây bệnh, đặc biệt là nấm. Giai đoạn sau thu hoạch, cây sầu riêng thường có sức đề kháng suy giảm, khiến chúng trở nên mẫn cảm cao với các loại nấm bệnh.

Việc ứng dụng các hoạt chất bảo vệ thực vật (BVTV) một cách khoa học là yếu tố then chốt để duy trì sức khỏe và năng suất cây trồng. Sau đây là phân tích chi tiết về 6 hoạt chất diệt nấm phổ biến và hiệu quả hàng đầu trong việc phòng trừ bệnh hại trên cây sầu riêng.

1. Metalaxyl: Hoạt chất lưu dẫn nội hấp cổ điển

Cơ chế tác động và đối tượng: Metalaxyl thuộc nhóm Phenylamide, được biết đến là hoạt chất lưu dẫn nội hấp (systemic). Nó là khắc tinh của các loại nấm thuộc lớp Oomycetes, đặc biệt là nấm Phytophthora spp. (tác nhân gây bệnh thối rễ, xì mủ thân, thối trái).

• Tính năng ưu việt: Sau khi sử dụng, hoạt chất nhanh chóng được mạch dẫn truyền (xylem) phân bố khắp các bộ phận của cây, từ đó phát huy hiệu quả phòng và trị bệnh triệt để.
• Phương pháp ứng dụng: Có thể áp dụng đa dạng qua nhiều hình thức: tưới gốc (xử lý bệnh thối rễ), phun xịt (phòng bệnh trên tán lá/trái), quét lên vết thương (trị xì mủ), hoặc ngâm rễ cây con trước khi trồng để diệt trừ mầm bệnh ban đầu.
• Lưu ý quan trọng: Để ngăn ngừa sự hình thành tính kháng thuốc của nấm bệnh, bà con cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng lúc, đúng cách) và luân phiên với các nhóm hoạt chất khác.

2. Dimethomorph: Tác nhân chuyên biệt chống Oomycetes

• Cơ chế tác động và đối tượng: Dimethomorph là hoạt chất có tính lưu dẫn mạnh và cơ chế tác động đặc thù lên thành tế bào nấm. Nó được xem là chuyên gia đặc trị nấm Phytophthora trên sầu riêng.
• Tính năng ưu việt: Hoạt chất này có khả năng lưu dẫn và thâm nhập rất mạnh, cho phép xử lý hiệu quả các bệnh ở vùng gốc rễ như vàng lá thối rễ.
• Phương pháp ứng dụng: Thường được ưu tiên sử dụng trong các tình huống cần điều trị dứt điểm (trị bệnh) hơn là phòng ngừa do giá thành cao hơn. Có thể phun trên lá, gốc, trái, hoặc quét vết thương. Cần lưu ý khi phun vào giai đoạn hoa (trước khi nở) để bảo vệ bông.

3. Azoxystrobin: Thuốc diệt nấm phổ rộng hàng đầu (Strobilurin)

• Cơ chế tác động & Đối tượng: Azoxystrobin thuộc nhóm Strobilurin (QoI), nổi tiếng với cơ chế ức chế hô hấp ty thể của nấm, làm gián đoạn quá trình sản xuất năng lượng, dẫn đến nấm chết. Đây là hoạt chất diệt nấm phổ rộng được ứng dụng toàn cầu.
• Tính năng ưu việt: Kiểm soát hầu hết các loại nấm gây hại trên cây trồng. Đặc biệt hiệu quả với cơ chế lưu dẫn và thấm sâu, lý tưởng cho việc phòng bệnh trên hoa và trái sầu riêng. Ngoài ra, Azoxystrobin còn có tác dụng Physiological Effect (hiệu ứng sinh lý), giúp cây xanh hơn và khỏe hơn.
• Lưu ý khi sử dụng: Hoạt chất này thường được phối hợp với các nhóm thuốc khác để tối ưu hóa hiệu quả, điều này có thể làm tăng chi phí. Bà con nên cân nhắc phun tập trung vào các giai đoạn mẫn cảm (hoa, trái non) để đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

4. Fosetyl Aluminium: Hoạt chất kích kháng bệnh (Systemic Acquired Resistance – SAR)

• Cơ chế tác động và đối tượng: Fosetyl Aluminium (thuộc nhóm Phosphonate) hoạt động với cơ chế kép: tác động trực tiếp lên một số nấm (Phytophthora, Pythium) và quan trọng hơn là kích hoạt hệ miễn dịch (SAR) của cây.
• Tính năng ưu việt: Hoạt chất này thúc đẩy cây sản xuất các chất Phytoalexins (chất kháng sinh tự nhiên), giúp cây tự chống lại tác nhân gây bệnh. Đồng thời, nó ức chế sự sinh sản vô tính của nấm, hạn chế lây lan.
• Phương pháp ứng dụng: Lý tưởng để tăng cường sức đề kháng và giúp cây thích nghi với điều kiện môi trường bất lợi. Tuy nhiên, việc lạm dụng có thể dẫn đến chọn lọc các chủng nấm kháng thuốc.

5. Phosphite (Lân Hai Chiều – H₂PO3^–): Giải pháp dinh dưỡng kết hợp kích kháng

• Cơ chế tác động và đối tượng: Phosphite (H₂PO3^–): là muối của Axit Phosphorous. Về mặt hóa học, nó không trực tiếp diệt nấm như các thuốc BVTV truyền thống, nhưng là tác nhân kích kháng Phytophthora mạnh mẽ.
• Tính năng ưu việt: Hoạt chất này có khả năng lưu dẫn hai chiều (vừa theo mạch gỗ xylem và mạch rây phloem), giúp kích thích cây sản sinh cơ chế tự vệ toàn diện. Đồng thời, nó còn cung cấp một lượng Lân (P) dễ hấp thụ cho cây.
• Phương pháp ứng dụng: Rất phù hợp cho mục đích phòng ngừa (phun toàn cây, tưới gốc). Biện pháp tiêm truyền vào thân cũng là một kỹ thuật tiên tiến mang lại hiệu quả phòng trị bệnh Phytophthora đáng kể.
• Lưu ý: Phosphite không gây tính kháng thuốc. Tuy nhiên, trong trường hợp bệnh đã xâm nhiễm nặng, cần phải phối hợp khẩn cấp với các hoạt chất đặc trị mạnh (như Metalaxyl, Dimethomorph) để kiểm soát bệnh nhanh chóng.

6. Hexaconazole: Hoạt chất diệt nấm nhóm Triazole (DMI)

• Cơ chế tác động và đối tượng: Hexaconazole thuộc nhóm Triazole (DMI – DeMethylation Inhibitors). Cơ chế của nó là ức chế sinh tổng hợp Ergosterol (thành phần cấu tạo nên màng tế bào nấm), khiến nấm không thể phát triển. Trên sầu riêng, nó là khắc tinh của nấm Rhizoctonia solani (gây bệnh cháy lá, khô đọt).
• Tính năng ưu việt: Là chất lưu dẫn nội hấp có tính thấm sâu và ít bị rửa trôi, lý tưởng để phun phòng trị bệnh trên tán lá và thân cây. Khả năng phối hợp linh hoạt với nhiều hoạt chất khác.
• Lưu ý: Ở liều lượng cao, Hexaconazole có thể có tác dụng ức chế sinh trưởng (chặn đọt), điều này đôi khi được tận dụng trong quản lý đọt non. Chất lượng sản phẩm trên thị trường rất đa dạng, bà con nên chọn sản phẩm uy tín để đảm bảo hiệu quả.

Kết luận

Việc áp dụng các hoạt chất trên trong điều kiện thời tiết mùa mưa là một chiến lược quan trọng. Tuy nhiên, thành công bền vững phải dựa trên việc tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và luân phiên thuốc hợp lý để tối ưu hiệu quả kiểm soát bệnh và bảo vệ sự bền vững của nông nghiệp.