1. Tầng rời là gì?

Tầng rời sầu riêng là lớp mô đặc biệt nằm ở phần gốc cuống hoa, cuống trái, hoặc cuống lá, đóng vai trò quan trọng trong quá trình rụng sinh lý của cây.

Sự hình thành tầng rời là cơ chế tự nhiên của cây nhằm loại bỏ những bộ phận không cần thiết hoặc không phù hợp. Tuy nhiên, đây cũng là nguyên nhân chính khiến sầu riêng bị rụng bông, rụng trái nhiều.

2. Cấu tạo và chức năng

• Cấu tạo: Tầng rời gồm nhiều lớp tế bào nhu mô đặc biệt, có đặc điểm: tế bào nhỏ, chất nguyên sinh đặc, ít gian bào, không hóa gỗ và bần, thiếu yếu tố sợi dẫn.
• Chức năng: Khi hàm lượng auxin và cytokinin giảm thấp hơn so với ethylene và ABA, các tế bào tầng rời sẽ sản xuất enzyme (như pectinase) phá vỡ liên kết pectin, khiến lá, hoa hoặc quả dễ dàng tách khỏi cây.

3. Yếu tố tác động đến quá trình hình thành tầng rời

3.1. Yếu tố nội sinh (bên trong cây)

• Hormone thực vật: Yếu tố quan trọng nhất quyết định sự hình thành và hoạt động tầng rời.
• Auxin (IAA): Giữ cuống lá, hoa/quả không rụng. Khi nồng độ auxin giảm (lá già, quả chín), tầng rời sẽ hình thành.
• Cytokinin: Có thể kìm hãm quá trình rụng nếu duy trì được trao đổi chất tế bào.
• ABA: Điều tiết nhiều hoạt động sinh trưởng, trong đó có sự rụng của cơ quan thực vật.
• Ethylene: Thúc đẩy hình thành tầng rời, thường sản sinh mạnh khi mô bị tổn thương, quả chín hoặc lá già.

3.2.Yếu tố ngoại sinh (tác động từ môi trường)

• Cơ chế tự nhiên: Rụng sinh lý giúp cây tự điều chỉnh khi số lượng trái đậu quá nhiều.
• Thiếu dinh dưỡng: Thiếu Bo, Canxi làm giảm liên kết tế bào, khiến tầng rời dễ hình thành.
• Stress môi trường: Nhiệt độ khắc nghiệt, hạn, ngập úng hoặc đất bị ngộ độc gây ra rối loạn trao đổi chất, buộc cây loại bỏ trái để bảo toàn sự sống.
• Cạnh tranh dinh dưỡng: Đọt non phát triển mạnh dẫn đến tranh dinh dưỡng với trái non, từ đó gây rụng.
• Cơ học/tổn thương: Gió mạnh, côn trùng, va đập… gây mô bị tổn thương, làm sản sinh ethylene, từ đó gây rụng.

Giai đoạn chạy trái dễ hình thành tầng rời

4. Biện pháp khắc phục và hạn chế rụng trái

• Bổ sung dinh dưỡng cân đối: Tăng cường Bo, Canxi và vi lượng giúp vững chắc thành tế bào, hạn chế nứt cuống.
• Kiểm soát hormone: Dùng chất điều hòa sinh trưởng (như auxin) để giữ cân bằng, giảm hình thành tầng rời.
• Giảm sốc môi trường: Tưới đủ nước, duy trì độ ẩm, trồng cây che phủ hoặc cây xanh quanh vườn để giảm chênh lệch nhiệt độ.
• Tưới nước đều, tránh sốc nước: Giúp ổn định sinh lý cây, hạn chế sản sinh ethylene.
• Phun auxin tổng hợp (NAA): Ức chế ethylene, giúp cuống trái chắc hơn. Thích hợp giai đoạn 15–25 ngày sau đậu trái.
• Tỉa bớt trái: Khi cây đậu quá nhiều, nên tỉa để cây tập trung nuôi trái chủ lực, giảm rụng sinh lý.
• Phòng trừ sâu bệnh: Kiểm soát sâu đục cuống, nấm bệnh vì đây là yếu tố kích thích hình thành tầng rời.

Kết luận

Việc hiểu rõ cấu tạo, chức năng và các yếu tố ảnh hưởng đến tầng rời giúp nhà vườn có biện pháp quản lý hợp lý. Bằng cách chăm sóc dinh dưỡng cân đối, kiểm soát sinh trưởng, hạn chế stress môi trường và phòng trừ sâu bệnh kịp thời, bà con có thể giảm thiểu hiện tượng rụng, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng trái sầu riêng.