Sầu riêng là loại quả nhiệt đới có giá trị kinh tế cao và được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, hiện tượng sượng cơm (cơm sầu riêng bị chai, cứng, không đạt độ mềm dẻo, béo) là một vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến chất lượng thương phẩm. Để tối ưu hóa chất lượng quả, nhà vườn có thể áp dụng các biện pháp quản lý sau:

1. Kiểm soát sự phát đọt  (đọt non) nghiêm ngặt

Việc cây sầu riêng ra đọt non (đi đọt) trong giai đoạn nuôi trái là nguyên nhân hàng đầu gây ra hiện tượng lép hạt (hộc lép) và sượng cơm, do dinh dưỡng bị phân tán tập trung vào sự phát triển sinh trưởng của cành lá thay vì nuôi dưỡng trái.

• Chặn đọt: Khi phát hiện cây nhú đọt, cần tiến hành phun các hoạt chất chặn đọt (ức chế sinh trưởng) chuyên biệt ngay lập tức.
• Kỹ thuật phun: Phun đều cả hai mặt lá, duy trì phun định kỳ 7 – 10 ngày/lần trong suốt giai đoạn 3 – 12 tuần sau khi đậu trái.
• Quản lý phân bón cân đối:
  • Hạn chế Đạm (Nitrogen – N): Tuyệt đối không bón thừa đạm vì sẽ kích thích cây đi đọt mạnh.
  • Tăng cường Kali (Potassium – K): Trong giai đoạn phát triển và tạo cơm trái, cần bổ sung phân bón có hàm lượng Kali cao để cải thiện chất lượng cơm, độ béo và mùi vị.
• Bổ sung dinh dưỡng nuôi trái: Sau khi đậu trái, cần phun bổ sung các dòng phân bón lá và thuốc chuyên dụng để cung cấp vi chất, hạn chế hiện tượng rụng trái non, kiểm soát nấm bệnh trên trái, từ đó gia tăng trọng lượng, kích thước và nâng cao tổng thể chất lượng trái.

2. Quản lý nguồn nước hợp lý (tưới tiêu)

Việc quản lý lượng nước tưới tiêu ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ phát triển và cấu trúc cơm trái.

• Tránh tưới dư nước (ngập úng):
  • Tưới thừa nước khiến cây hấp thụ nước đột ngột, làm trái lớn nhanh không kiểm soát, dẫn đến múi sầu riêng bị mềm nhão, nứt gai, nứt trái, và làm trái phát triển không đều, móp méo.
  • Cần duy trì mực nước trong mương ở độ sâu lý tưởng khoảng 60 – 80 cm tính từ mặt liếp (sau khi đậu trái).
  • Sau các trận mưa lớn, cần bơm thoát nước kịp thời để ngăn ngừa tình trạng mực nước tăng cao quá mức.
• Tránh thiếu nước (hạn): Thiếu nước sẽ làm chậm lớn, gây khô đầu múi và làm tăng nguy cơ sượng múi.
• Biện pháp kiểm soát trước thu hoạch: Khoảng 30 ngày trước thu hoạch, tiến hành rút cạn nước trong mương kết hợp với phủ gốc (che gốc) để giảm thiểu hiện tượng sượng cơm, nhão cơm và cháy múi (do sốc nước).

3. Điều chỉnh dinh dưỡng

Cung cấp dinh dưỡng chính xác là then chốt để đảm bảo chất lượng cơm và cấu trúc vỏ trái.

• Ưu tiên Kali (K) và Canxi (Ca):
  • Tăng cường bón phân có hàm lượng Kali cao trong giai đoạn nuôi trái.
  • Kết hợp phun phân bón lá với công thức NPK cân bằng cùng với các trung vi lượng cần thiết, đặc biệt là Canxi. Canxi giúp cấu trúc tế bào vững chắc, làm trái đẹp và hạn chế bị bể đầu gai.
• Phòng trừ nấm bệnh: Phun thuốc phòng trừ nấm bệnh để tránh hiện tượng thối trái và xì mủ thân ảnh hưởng đến quá trình vận chuyển dinh dưỡng.
• Lưu ý về phân bón: Không sử dụng Kali đỏ (Kali Clorua) vì thành phần Clo có thể gây hiện tượng sượng và tích nước trong cơm sầu riêng.

4. Phòng trừ sâu bệnh gây hại 

Việc kiểm soát côn trùng gây hại là cần thiết để bảo vệ cấu trúc gai và vỏ quả, gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng cơm.

• Kiểm soát rệp sáp: Trong giai đoạn nuôi trái, rệp sáp thường tấn công, nếu kéo dài sẽ làm cháy gai hoặc làm hư hỏng vỏ trái, làm giảm chất lượng.
• Biện pháp: Tiến hành phun thuốc chuyên dụng phòng trừ rệp sáp định kỳ 5 – 10 ngày/lần. Phun kỹ lưỡng, đều khắp cả hai mặt lá, thân cây và vùng tán dưới.

Sâu bệnh hại sầu riêng

Kết luận

Chất lượng sầu riêng được quyết định bởi việc kiểm soát sinh trưởng nghiêm ngặt. Để khắc phục sượng cơm, cần ngăn chặn đọt non bằng cách giảm đạm và phun chặn đọt. Song song, phải quản lý nước tưới tiêu chính xác, thực hiện rút nước trước thu hoạch. Cuối cùng, tăng cường Kali và Canxi để nuôi cơm, đồng thời tránh Kali đỏ và phòng trừ sâu bệnh để đạt chất lượng cơm dẻo, béo tối ưu.